Anasayfa » Tarih Bilgileri » Doğu Türkistan Uygur Devleti

Doğu Türkistan Uygur Devleti

İç Asya�ya doğru göçen Uygurların başında, Vu-hi Tegin�in kardeşi, Ngo-nie Tegin bulunuyordu. Kendisi 13 Uygur kabile birliğinin son �kagan�ı (846-948) kabul edilmektedir.

Batıya gelen Uygur kolu Tanrı Dağları, Beş-balık, Turfan taraflarına yerleşerek, 840�da Kara-Balasagun�da istilacılar eli ile öldürülen Uygur hakanının yeğeni, Mengli�yi �kagan� (Ulug Tangride Kut Bulmış Alp Külüg Bilge) seçtiler (856). Tibetliler�in hücumuna karşı, nüfuzu altında tutmak istediği bu bölgede kendisine bir dost arayan Çin, bu Uygur Devleti�ni derhal tanıdı. 873�e doğru �kagan�ın Buku Cin olması muhtemeldir.

T�anglar, ismen de olsa, kendilerine bağlı ve siyasetlerine uygun bir tutum içinde bulunan bu Uygur devletinin, meşru Çin idaresine isyan eden Turfan, Beş-balık askerî valilerini ortadan kaldırarak Hami�ye kadar hakimiyet kurmalarına şüphesiz müdahale etmiyorlardı. Bu suretle siyasî nüfuzu gittikçe artan ve İç-Asya�nın ticaret yolları üzerinde olması ile de iktisaden gelişen Uygur Devleti aynı zamanda Manihizm�in bölgede yayılmasına vasıta oluyordu. Nitekim T�anglar�ın yıkılışı sırasında Tun-huang askeri bölgesini işgal eden Çin�li kumandan, yukarıda bahsettiğimiz muhtar �devlet�ini kurarken �Beyaz elbise giyen Gök-oğlu� lakabını almıştı (Maniheistler beyaz giyiyorlardı). Fakat bilindiği gibi, Kan-çou Uygurları bu muhtar �devlet�e son vermişler (911), bu tarihten itibaren Doğu Türkistan Uygur Devleti de müstakil olmuştu.

Bundan sonra, güneyde Tibet, Batı Türkistan�da Karluk bölgesi ile sınırlı ve başlıca şehirleri Turfan, Kaşgar, Beş-balık, Kuça, Hami (Urumçi) olan ülkelerini müdafaa ile yetinerek sanat, edebiyat ve ticaret sahasında yükselen bu Uygur Devleti ile ilgili siyasi hadiseler hakkında fazla bilgi görülmüyor. Ancak 947�lerde başkentin Hoço (Doğu Türkistan�da Kara-hoca = Kao-Ch�eng) şehri ve yazlık merkezin de Beş-balık (Pei-ting) olduğu ve �Gün Ay Tangride Kut Bulmış Ulug kut onanmış, alpın, erdemin, il tutmuş Alp Arslan Kutlug Kül Bilge Tangri Han�ın devleti idare ettiği biliniyor. Uygur hükümdarlarına �ıduk-kut� lakabı verilmiş ve başkent Iduk-kut (İdi-kut) şehri diye anılmıştır.

Uygurlar hakkında en ilgi çekici bilgiye, Çin�deki Kuzey Sung imparatoru tarafından 981�de Kara-hoça�ya elçi olarak gönderilen Wang-ye tö�nün seyahat notlarında tesadüf edilmektedir ki kültür tarihi bakımından büyük değer taşır.

Doğu Türkistan Uygur Devleti�nde, doğu Uygur kolunda olduğu gibi, Budizm çok yayılmış, hatta Maniheizm�den üstün bir mahiyet almış, bunun yanında Nasturi Hıristiyanlık ve başlangıçta pek az olmak üzere İslamiyet tesirlerin göstermiştir. Müslüman-Türk Karahanlılar, Kaşgarlı Mahmud�un eserinde (1074) �kâfir� diye bahsedilen Uygurlar�la mücadele ediyor ve Uygur memleketinde İslamiyeti yaymağa çalışıyorlardı. Sonra İslamiyet Çin�e Uygurlar vasıtası ile girdiği için oradaki ilk Müslüman Çinlilere Huei-ho (Uygur) denilmiştir.

Doğu Türkistan Uygur Devleti (1209)�da Cengiz Han�a bağlandığı zaman, o tarihe kadar Kara-Hitaylar�a tabi durumunda olan Iduk-kut Barçuk Art-Tegin bulunuyordu. İslam kaynaklarında daima �Dokuz-oğuz� diye bahsedilen Uygurların hakimiyeti fiilen sona ermekle beraber, Moğollar tabiiyetinde olarak Uygur sülalesi, İduk-kut unvanı ile, Çin�de Ming devrinin başlarına, son Uygur İdi-kut�u Ho-şang, Ming sülalesi kurucusuna teslim oluncaya kadar (1368) devam ettiği gibi, birçok Uygur, Cengiz Moğolları devletinde yüksek idari vazife almış ve Uygur medeni tesirleri Asya�nın doğusu ve batısında asırlarca hissedilmiştir.

Hakkında admin

Cevapla

x

Check Also

Doğu Türkistan’da oruç tutan tutuklanıyor

Doğu Türkistan Maarif ve Dayanışma Derneği Başkan Yardımcısı Abdulehed Er, yaşanan insanlık dramını gözler önüne serdi.

Uygurlar yeni baskılarla karşı karşıya

Doğu Türkistan’daki Uygurların yoğun olduğu Kuçar şehrine yeni atanan valinin bölge halkına yoğun baskı uyguladığı bildiriliyor. Uygur Özerk Bölgesine bağlı Kuçar şehrinde Çin yönetiminin atadığı vali  Yang Faşın’in acımasız uygulamalarıyla bölge hapishanelerinin şimdiden dolduğu bilfdiriliyor. Hür Asya Radyosu’nun haberine göre Yang ...

“KALBİMİZİN DOĞUSU-DOĞU TÜRKİSTAN” PANELİ

Samsun İnsan Hakları ve İnsani Yardım Hareketi(İHH), Doğu Türkistan duyarlılığını artırmak iÇin Bafra ilçesinde “Kalbimizin Doğusu-Doğu Türkistan” başlıklı panel düzenledi.

Türkiye’nin Doğu Türkistan Çıkmazı

Türkiye-Çin Halk Cumhuriyeti ilişkilerinin akıbeti ne olacak? Türkiye’nin Doğu Türkistan konusundaki tavrı Çin Halk Cumhuriyeti ilişkilerindeki en önemli faktördür. Peki, tarafımız ne olacak?

ÖZGÜRLÜK İÇİN TÜRKİYE’YE GELDİLER

Özgürce yaşamak için uzun ve zor bir yolculuk sonrası Kayseri’ye ulaşan Uygur Türkleri Doğu Türkistan’daki yaşamlarını, Çin zulmünü, Kayseri’ye kadar süren yolculuklarını gazetemizle paylaştılar. Uygur Türkleri, özgürlük için Türkiye’ye geldiklerini söylediler.

Doğu Türkistan’da yeni bir Boraltan faciası yaşanmasın

Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın TBMM Kürsüsü’nden okuduğu Boraltan Köprüsü ağıtının şairi Murat Darga işte böyle bir ortamda facianın ayak seslerinden duyduğu rahatsızlığı ‘Sanatçı duyarlılığıyla’ adeta haykırıyor. Doğu Türkistan’da yeni bir Boraltan faciası yaşanmasın Türk dünyasının en hazin coğrafyası Doğu Türkistan’da, Tayland’ın Pekin ...

BBP ve Alperen Ocaklarının Doğu Türkistan Basın Açıklaması

Kahramanmaraş BBP ve Alperen Ocaklarının Doğu Türkistan’da  Çin  tarafından yapılan zulümle ilgili olarak bir basın açıklaması yaptı.  “Değerli basın mensupları, sizlerin aracılığıyla İslam alemine, Yüce Türk Milleti’ne ve devletimizin idare eden siyasilere sesleniyoruz. Dünya Devletleri, 1949’dan bu güne Komünist Çin rejiminin ...

‘Zulümden kaçış’ 13 ay sürdü

Etnik ve dini baskı nedeniyle Çin’in Uygur Özerk Bölgesi’nden kaçtılar. Geride anne-babalarını, çocuklarını bırakanlar oldu. Kaçak yolları kullanarak ülkeden çıkış yaptılar, günlerce yürüyerek beş ülke aştılar. 500 Uygur Türkü’nün son durağı ise; Kayseri oldu. Kendilerine tahsis edilen bir lojmanda yeni ...

Uygur Türkleri İçin “Yardım Ve Koordinasyon Merkezi” Çalışacak

Kayseri, Çin zulmünden kaçarak gelen Uygur Türkleri için elinden geleni yapıyor. Valilik de bu konuda “Yardım Ve Koordinasyon Merkezi” kuruyor. Detaylar haberimizde… Kayseri, Çin zulmünden kaçarak gelen Uygur Türkleri için elinden geleni yapıyor. Valilik de bu konuda “Yardım Ve Koordinasyon ...