Anasayfa » Haberler » Dünyanın ilk İslâm Cumhuriyeti 80 yıl önce bugün kurulmuştu!

Dünyanın ilk İslâm Cumhuriyeti 80 yıl önce bugün kurulmuştu!

1933-DT-Hukumiti-bakanlari

Doğu Türkistan İslam Cumhuriyeti 1933-yılı Kaşgarda kuruldu

Modern dünyaya İslam manifestosu… Bundan tam 80 yıl önce Doğu Türkistan topraklarında kurulan ilk İslam Cumhuriyeti olan Doğu Türkistan İslam Cumhuriyeti,

FAHRETTİN DEDE/İSTANBUL 

İslamî anayasa ile kuruldu. Para basmaktan vatandaşlarına pasaport dağıtımına kadar normal bir devletin her türlü faaliyetini yerine getiren Doğu Türkistan İslam Cumhuriyeti, işgalci Çinlilere karşı modern çağda Müslümanların nasıl devletleşebileceğinin en güzel göstergesi oldu.

Dünyanın ilk İslam Cumhuriyeti 80 yıl önce bugün kuruldu. Türklerin ata yurdu Doğu Türkistan topraklarındaki Müslümanlar, modern dünyaya varlıklarını kurdukları devletle kabul ettirdiler. Bundan tam 80 yıl önce kurulan Doğu Türkistan İslam Cumhuriyeti, Emevilik, Abbasilik ve Osmanlı gibi imparatoryal hilafet yönetimlerinin ardından kurulan ilk İslam Cumhuriyeti oldu. Osmanlı İmparatorluğu’nun çöküşüne kadar hutbelerin Osmanlı padişahlarının adına okunduğu bölgede, Türk Müslümanlar Osmanlı hilafetine dinî olarak bağlı idiler. Osmanlı İmparatorluğu’nun çöküşünün ardından siyasî ve dinî boşluğun hissedildiği bölgede bir İslam Cumhuriyeti kuruldu. Türkistan’da Müslümanlar İslam’a dayalı bir yönetim kurarken Türkiye’de laik bir yönetim kuruldu, başta Mısır ve Pakistan olmak üzere Afrika ve Asya’daki Müslüman halkların yaşadığı ülkelerde ise sömürgeye dayalı İngiliz yönetimleri kuruldu.

DOĞU TÜRKİSTANLILARIN DESTANSI DİRENİŞİ

Bölgede var olan Çin işgaline karşı ayaklanan Müslümanlar, 12 Kasım 1933’te Kaşgar merkezli olarak kurdukları Doğu Türkistan İslam Cumhuriyeti ile kendi devletlerini kurdular.

Müslüman Doğu Türkistan halkı önce 1931’de Kumul’da sonra da 1932’de Turfan’da isyan başlattılar. Ma Chungying ordusunun saldırıya uğramamış Tarım havzasının güneyindeki Hotan’da da 1933’te Muhammed Amin Buğra işgalci Çinlere karşı başkaldırdı. İsyancılar Hanlı memurları kovarak Hotan’ı aldıktan sonra Yarkand ve Kaşgar’a ilerleyerek Kumlu ve Turfan’dan sağınmış güçleriyle birlikte 12 Kasım 1932’de bu devletin kuruluşunu ilan ettiler.

76941_128024090587903_7033488_n

MECLİS DUALARLA AÇILDI, VEKİLLER KUR’AN’A YEMİN ETTİ

Doç. Dr. Alimcan Buğda’nın “Tarihi Vesikalarda 1933 Doğu Türkistan İslam Cumhuriyeti ve Anayasası” isimli kitabı, Doğu Türkistanlıların nasıl devletleştiğini anlatıyor. Türkiye’de laiklik uygulamalarının had safhada uygulandığı bir dönemde dualarla açılan Kaşgar Meclisi’nde Kur’an-ı Kerim’ler okunarak dualar edildi. 23 Recep Cumartesi (14 Kasım 1933) Doğu Türkistan İslam Cumhuriyeti’nin milletvekilleri Kur’an-ı Kerim’i öperek yemin ettiler. Pazar günü ise asker, komutanlar ve mülkî erkan Yarbağ Taşı’ndaki köprü önünde toplandı ve 41 pare top atışı yapıldı. Bayrak olarak da Gök bayrak kabul edildi. Ardından devlet, İslamî ve millî kültürün korunması için ‘Şerkî Türkistan Hayatı’ (Doğu Türkistan Hayatı) adıyla gazete yayınlarına başladı. Bağımsızlık nişanesi olarak Doğu Türkistan İslam Cumhuriyeti, ‘pul’ adı verilen para bastırarak bölgede Çin paralarının kullanımı yasaklandı. Ülke, vatandaşlarına pasaport dağıtımından nüfus cüzdanına kadar her türlü hizmeti verdi. Doğu Türkistan’da kurulan bu İslam Devleti’nin adalet işlerini ise Şeyhü’l İslamlık makamındaki isim bakıyordu. Ülkede kısa sürede şer’î esaslara dayalı Mahkemeler kuruldu. 30 maddeden oluşan anayasa hazırlandı.

ON YILLARDIR SÜREN İŞGAL

Turfan’ı işgal eden Ma Chungying ordusunun tehdidine karşı Urumçi’deki ‘Sincan Eyalet hükûmeti’ Sovyetler Birliği’nden yardım ve müdahalesini istedi ve bunun ardından 1934’de Kızıl Ordu’ya bağlı iki tugay Urumçi’ye girdi.  Kızıl Ordusu’ndan kaçan Ma Chnagying ordusu Hotan’a saldırıp Doğu Türkistan İslâm Cumhuriyeti ordusunu katletti. Bunun sonucunda 6 Şubat 1934’te Doğu Türkistan İslâm Cumhuriyeti yıkıldı.

Kaynak: YeniAKİT

FAHRETTİN DEDE/İSTANBUL 

 

Hakkında admin

x

Check Also

Doğu Türkistan’da oruç tutan tutuklanıyor

Doğu Türkistan Maarif ve Dayanışma Derneği Başkan Yardımcısı Abdulehed Er, yaşanan insanlık dramını gözler önüne ...

Uygurlar yeni baskılarla karşı karşıya

Doğu Türkistan’daki Uygurların yoğun olduğu Kuçar şehrine yeni atanan valinin bölge halkına yoğun baskı uyguladığı ...

“KALBİMİZİN DOĞUSU-DOĞU TÜRKİSTAN” PANELİ

Samsun İnsan Hakları ve İnsani Yardım Hareketi(İHH), Doğu Türkistan duyarlılığını artırmak iÇin Bafra ilçesinde “Kalbimizin ...

Türkiye’nin Doğu Türkistan Çıkmazı

Türkiye-Çin Halk Cumhuriyeti ilişkilerinin akıbeti ne olacak? Türkiye’nin Doğu Türkistan konusundaki tavrı Çin Halk Cumhuriyeti ...

ÖZGÜRLÜK İÇİN TÜRKİYE’YE GELDİLER

Özgürce yaşamak için uzun ve zor bir yolculuk sonrası Kayseri’ye ulaşan Uygur Türkleri Doğu Türkistan’daki ...

Doğu Türkistan’da yeni bir Boraltan faciası yaşanmasın

Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın TBMM Kürsüsü’nden okuduğu Boraltan Köprüsü ağıtının şairi Murat Darga işte böyle bir ortamda ...

BBP ve Alperen Ocaklarının Doğu Türkistan Basın Açıklaması

Kahramanmaraş BBP ve Alperen Ocaklarının Doğu Türkistan’da  Çin  tarafından yapılan zulümle ilgili olarak bir basın açıklaması ...

‘Zulümden kaçış’ 13 ay sürdü

Etnik ve dini baskı nedeniyle Çin’in Uygur Özerk Bölgesi’nden kaçtılar. Geride anne-babalarını, çocuklarını bırakanlar oldu. ...

Uygur Türkleri İçin “Yardım Ve Koordinasyon Merkezi” Çalışacak

Kayseri, Çin zulmünden kaçarak gelen Uygur Türkleri için elinden geleni yapıyor. Valilik de bu konuda ...