Anasayfa » Makale ve Analizler » Çin yeniden dönüşü ve Doğu Türkistan

Çin yeniden dönüşü ve Doğu Türkistan

Çin yeniden dönüşü ve Doğu Türkistan

URUMÇİ

Çin’in Sincan Uygur Özerk Bölgesi ya da Türkiye’de yaygın kullanılan adıyla Doğu Türkistan 23.5 milyon nüfusa sahip; bunun yüzde 10’u başkent Urumçi’de yaşıyor.

Nüfusun yüzde 48’i Uygur, yüzde 36.5’i Çinli, yüzde 7’si ise Kazak. Diğer gruplarla birlikte Müslüman nufus  yüzde 60’ı aşıyor.

Demir İpekyolu’nun lojistik merkezi Urumçi’de kuruluyor. 20 kilometrekarelik alanda bir havaalanı, 3 gar, gümrükler, finans ve ticaret merkezleri, oteller, konutlar, AVM’ler bulunuyor.

Kent dev bir İnşaat alanı; yollar genişletiliyor, raylı sistemler yapılıyor, konutlar ve yüksek binalar inşa ediliyor.

Urumçi ile birlikte Sincan bir ekonomik patlama yaşayacak. Elbette bu ciddi bir nüfus artışını da beraberinde getirecek. Bu nüfusun çoğu Çin’in doğusundan gelecek. Zira Uygur nüfusu buradaki büyümeyi destekleyecek boyutta değil. Ve büyümenin ardından buradaki tartışmalı nüfus dengesi Uygurlar aleyhine değişebilir.

Bu önemli, çünkü zaten bir ‘Uygur/Doğu Türkistan’ sorunu var. Bunu Urumçi’deki AVM’lerin cevresini saran ve X-Ray taramasından geçerek girebildiğiniz barikatlar ve sokaklardaki polis sayısından anlıyorsunuz.

Uygurlar, Çin’deki 56 etnik gruptan 5.’si. ‘Tek cocuk’ kuralı Han’lar, yanı Çinliler için geçerli; Uygurlar ve diğer azınlık gruplar 3 çocuk sahibi olabiliyor. Uygurca ikinci dil ama üniversite icin Çince şart. Uygur kültürü ve sanatı icin enstitüler, okullar, müzeler ve araştırmalara merkezi bütçeden pay ayrılıyor. Sincan İslam Enstitüsü modern bir külliyeye kavuşmuş ve imam-hatip yetiştiriyor.

Elbette bunlar herşey değil.

Yönetim ve güvenlik kadrolarında temsiliyet, ekonomik olarak ‘esnaflık’tan ileri geçiş sağlanamamış; eğitim düzeyleri Çinlilere göre düşük. Dini eğitimde ise’iki taraflı’ sorunlar aşılamamış görünüyor. Dini hizmetlerin idaresi devlette, din adamı yetiştirme görevi Uygurlarda. Ancak İslam Enstitüsü’ne sadece ‘erkek’ öğrenciler alınıyor.’Uygur kızları dini kimden öğrenecek’ soruma, Enstitü Başkanı’nın ‘Kocalarından’ cevabını vermesi, Uygurlar’ın’Çin sorunu’ndan başka kendi içlerinde çözmeleri gereken sorunları olduğunu gösteriyor.

Ama bir gerçek bütün bunları etkileyecek: Çin büyüyor, zenginleşiyor, dünyaya bağlanıyor. Etnik veya dini sorun, bu süreç için risk unsurudur ve uzun sure taşınamaz.

Çinli ‘Nasreddin Hoca’!

Mihmandarım Jiankun Tang, CRI Türkçe editörlerinden, Pekin’de Türkoloji okumuş.

Bir konuyu Nasreddin Hoca fıkrasıyla anlatmaya kalkınca, ‘bizde de var’ dedi.

“Onun da mı ‘çakmasını’ yaptınız”diyecek oldum, hikayesini anlattı:

“Eşeğine ters binen, bilgeliğini şakalarıyla ortaya koyan biri. Bizdeki adı ‘A-fan-ti’. Sanırım ‘Nasreddin’ Çince’ye dönüşürken ‘A-fan-ti’ olmuş.”

Nasreddin Hoca Kazakistan’ın ‘aksakal’ dediği atalar arasında. Kültür Turizm Bakanlığı tüm Nasreddin’leri toplamalı. Hele 2018 Çin’de Türkiye Yılı’yken…

Kaynak: Mustafa Kartoğlu

Hakkında admin

x

Check Also

Türk iş adamı Ali Kılıç Uygur Türklerine yardım edeceği iddiası ile Çin’de tutuklandı

Türk iş adamı Armatör Ali Kılıç ve Murat Hakan Sağlam’ın 2015 yılından bu güne kadar ...

Uygur kadın Türkiye’de okuduğu için 20 yıl hapis cezasına çarpıtıldı

Çin komünist rejimi Doğu Türkistanlı Uygur Türklerini Yurt dışında eğitim aldığı nedeniyle tutuklayıp hapse atmaya ...

Mehmet Emincan Yunus Damollam, Çin’in işkence kampında şehit oldu

Mehmet Emincan Yunus Damollam, Çin’in toplama kampında şehit olduÇin Doğu Türkistan Halkını yok etmek için ...

Doğu Türkistan’da Toplama Kampları: Adım Adım Soykırım

Doğu Türkistan’da Toplama Kampları: Adım Adım Soykırım ÖNSÖZ  “Bayılmadan önce duyduğum son söz  Uygur olmamın ...

DOĞU TÜRKİSTAN’DAN ACI HABERİ GELEN EKREM MEHMET’İN ARKADAŞLARI, QHA’YA KONUŞTU

Çin yönetiminin, Doğu Türkistan’daki sürdürdüğü baskı ve asimilasyon politikalarına maruz kalan Uygur Türkleri hakkında her ...

Çin’in Doğu Türkistan’da barışçıl gösterilere kanlı müdahalesinin 11. yıl dönümü

Bugün 5 Temmuz 2020. Doğu Türkistan’ın başkenti Urumçi’de Çin güvenlik güçleri ve silahlı paramilislerin barışçıl ...

46 ülkeden, Çin’in Doğu Türkistan’da uygulamakta olan baskıcı politikasına destek

46 ülkeden, Çin’in Doğu Türkistan’da uygulamakta olan baskıcı politikasına destek Birleşmiş Milletler’in İnsan Hakları Konseyi ...

TÜRK AVUKATLARIN DOĞU TÜRKİSTAN MÜCADELESİ: BAŞVURULAR BM’YE ULAŞTI

Türkiye’de faaliyet gösteren hukukçulardan oluşan Hukuk ve Fikir Platformu, Çin yönetiminin Doğu Türkistan’da gerçekleştirdiği baskıları, ...

Doğu Türkistan Raporu: Geçmişten Bugüne Dinî ve Etnik Baskılar

Giriş İnişli çıkışlı tarihî seyri içinde 1949 senesine kadar bir şekilde bağımsızlığını koruyan Doğu Türkistan, ...