Doğu Türkistan Haber ve Araştırma Merkezi
ABD Senatosu Dış İlişkiler Komitesinde Uygur Politika Yasa Tasarısı kabul edildi
AMERİKA BİRLEŞİK DEVLETLERİ SENATOSU’NDA bu yasa “2025 Uygur Politikası Yasası” olarak adlandırılabilir.
Alındı; iki kez okundu ve Dış İlişkiler Komitesine havale edildi
BİR YASA
Öncelikle Sincan Uygur Özerk Bölgesi’nde ikamet eden Uygurların ve diğer azınlık gruplarının insan haklarını desteklemek ve onların özgün kimliklerini korumak ve diğer amaçlar için.
Amerika Birleşik Devletleri Senatosu ve Temsilciler Meclisi tarafından Kongre’de kabul edilmiştir:
BÖLÜM 1. KISA BAŞLIK.
Bu Yasa, “2025 Uygur Politikası Yasası” olarak adlandırılabilir.
BÖLÜM 2. BULGULAR.
Kongre aşağıdaki hususları tespit etmektedir:
(1) Çin Halk Cumhuriyeti (ÇHC), Çin’in kuzeybatısındaki Sincan Uygur Özerk Bölgesi’nde (SUAR) ve diğer alışılmış ikamet bölgelerinde Uygurların ve diğer etnik ve dini azınlık gruplarının kendine özgü İslami, Türk kimliğini baskılamaya devam etmektedir.
(2) Uygurlar ve tarihsel olarak SUAR nüfusunun çoğunluğunu oluşturan diğer ağırlıklı olarak Müslüman etnik azınlıklar, tarihleri boyunca kendine özgü bir dini ve kültürel kimliği korumuşlardır.
(3) Din veya inanç özgürlüğü de dahil olmak üzere insan hakları ve Uygurların eşsiz Müslüman kimliğine saygı, uluslararası toplumun meşru çıkarlarıdır.
(4) ÇHC, Ekonomik, Sosyal ve Kültürel Haklar Uluslararası Sözleşmesi’ni onaylamış ve bu nedenle hükümlerine bağlıdır. ÇHC ayrıca Medeni ve Siyasi Haklar Uluslararası Sözleşmesi’ni de imzalamıştır.
(5) Han Çinlilerinin Sincan Uygur Özerk Bölgesi’ne göçünü teşvik etmeye yönelik resmi bir kampanya, Uygurların ve diğer etnik ve dini azınlık gruplarının etnik, kültürel, dini ve dilsel geleneklerini korumaya çalışanlar üzerinde muazzam bir baskı oluşturmuştur.
(6) Çin Halk Cumhuriyeti yetkilileri, Sincan Uygur Özerk Bölgesi’ne Han Çinlisi ekonomik göçmenlerin akınını desteklemiş, işe alım uygulamalarında Uygurlara ve diğer azınlıklara karşı ayrımcılık uygulamış ve sağlık hizmetlerine eşitsiz erişim sağlamıştır.
(7) Çin Halk Cumhuriyeti yetkilileri, Sincan Uygur Özerk Bölgesi’nde yaşayan Müslüman nüfusa yönelik artan kültürel ve dini baskılarını gizlemek için uluslararası terörle mücadele savaşının stratejik hedeflerini manipüle etmiştir.
(8) Bölgedeki huzursuzluğun ardından, 2014 yılında Çinli yetkililer, yaygın aşırıcılık faaliyetlerine ilişkin şüpheli iddiaların, Uygurlara ve Sincan Uygur Özerk Bölgesi’ndeki diğer azınlık topluluklarının üyelerine karşı işlenen ağır insan hakları ihlallerini haklı çıkarmak için kullanıldığı “Şiddet İçeren Aşırıcılığa Karşı Sert Vuruş” kampanyasını başlatmıştır.
(9) Çin Halk Cumhuriyeti yetkilileri, Uygur topluluğu üyelerine ve diğer azınlık gruplarına karşı keyfi gözaltılar ve işkence de dahil olmak üzere, yasal sistemi bir baskı aracı olarak kullanmıştır.
(10) Çin Halk Cumhuriyeti dışında vatandaşlık veya daimi ikamet izni almış Uygurlar ve Kazaklar, Çin Halk Cumhuriyeti yetkilileri tarafından tekrar tekrar tehdit edildiklerini, taciz edildiklerini ve gözetlendiklerini ifade etmişlerdir.
(11) Uluslararası haber kuruluşlarından gelen raporlar, son on yılda Çin Halk Cumhuriyeti dışında yaşayan Uygurların ve diğer azınlık gruplarının aile üyelerinin kaybolduğunu veya Uygur gurbetçilerini Çin Halk Cumhuriyeti’ne dönmeye zorlamak veya muhalefetlerini susturmak için gözaltına alındığını ortaya koymuştur.
(12) 2017 yılında, Özgür Asya Radyosu’nun Uygur Servisi, Çin Halk Cumhuriyeti’nin Sincan Uygur Özerk Bölgesi’ndeki geniş çaplı, keyfi gözaltı programını ilk bildiren medya kuruluşu oldu.
(13) İnsan hakları örgütlerinden, düşünce kuruluşlarından ve gazetecilerden gelen güvenilir kanıtlar, 1.000.000’dan fazla Uygur ve diğer etnik azınlık gruplarının üyelerinin yargısız “siyasi yeniden eğitim” merkezlerinde hapsedildiğini doğrulamaktadır.
(14) “Siyasi yeniden eğitim” merkezlerinin eski tutuklularından alınan bağımsız anlatımlar, zorla siyasi beyin yıkama, işkence, dayak, tecavüz, zorla kısırlaştırma ve gıda yoksunluğu da dahil olmak üzere insanlık dışı koşulları ve muameleyi tanımlamaktadır.
(15) Eski tutuklular ayrıca, gardiyanlar tarafından serbest bırakılmanın tek yolunun Çin Halk Cumhuriyeti Hükümeti’ne yeterli siyasi sadakat göstermek olduğu söylendiğini de doğruladılar.
(16) Sincan Uygur Özerk Bölgesi’ndeki devam eden vahşetler ve Uygurlara yardım etme çabaları hakkındaki popüler söylem, dünyanın çoğu Müslüman çoğunluklu ülkesinde sessiz kalmaktadır.
(17) Eski Dışişleri Bakanları Antony Blinken ve Michael Pompeo ile Dışişleri Bakanı Marco Rubio, Çin Halk Cumhuriyeti Hükümeti’nin Sincan Uygur Özerk Bölgesi’ndeki Uygurlara ve diğer etnik ve dini azınlıklara karşı soykırım ve insanlığa karşı suçlar işlediğini doğruladı.
(18) Birleşik Krallık, Belçika, Çekya, Litvanya, Hollanda ve Kanada parlamentoları da dahil olmak üzere birçok ülkenin hükümet organları, Çin Halk Cumhuriyeti Hükümeti’nin Sincan Uygur Özerk Bölgesi’ndeki bu nüfuslara karşı işlediği vahşetlerin soykırım teşkil ettiğini ilan etti.
MADDE 3. KONGRE GÖRÜŞÜ.
Kongre görüşüne göre—
(1) Çin Halk Cumhuriyeti Hükümeti, Sincan Uygur Özerk Bölgesi’ni (XUAR) basın mensupları, Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Yüksek Komiserliği Ofisi de dahil olmak üzere uluslararası kuruluşlar, akademik ve insan hakları araştırma kurumları ve Amerika Birleşik Devletleri Kongresi de dahil olmak üzere yabancı heyetlerin düzenli, şeffaf ve manipüle edilmemiş ziyaretlerine derhal açmalıdır;
(2) Çin Halk Cumhuriyeti Hükümeti, Sincan Uygur Özerk Bölgesi’ndeki Uygurların ve diğer etnik ve dini azınlık gruplarının kendine özgü etnik, kültürel, dini ve dilsel kimliklerini tanımalı ve korumak ve muhafaza etmek için somut adımlar atmalıdır;
(3) Çin Halk Cumhuriyeti Hükümeti, Sincan Uygur Özerk Bölgesi genelinde insanların etnik, kültürel, siyasi veya dini kimliklerini bastırmayı amaçlayan hükümet destekli tüm baskıları, hapisleri ve gözaltıları durdurmalıdır;
(4) Çin Halk Cumhuriyeti Hükümeti, sürgündeki Uygurların ve Uygur aktivistlerinin aile üyelerinin gözaltına alınması, taciz edilmesi, sindirilmesi ve gözetlenmesi de dahil olmak üzere, Uygurlara yönelik hükümet destekli tüm uluslararası baskılara son vermelidir;
(5) Türkiye, Arnavutluk ve Almanya’nın yaptığı gibi, ülkelerin sürgündeki Uygurlara ve diğer azınlık gruplarının üyelerine barınak ve misafirperverlik sağlaması takdire şayandır;
(6) tüm ülkeleri, özellikle de demokrasi kardeşlerini ve önemli Müslüman nüfusa sahip ülkeleri, Sincan Uygur Özerk Bölgesi’ndeki Uygurların ve diğer azınlık topluluklarının içinde bulunduğu zor durumu kınamaya ve ele almaya çağırır;
(7) Çin Halk Cumhuriyeti Hükümeti, etnik, kültürel, dini ve dilsel kimlikleri, Sincan Uygur Özerk Bölgesi’nde siyasi veya dini inançlarını ifade etmeleri veya Uygur diasporası veya aktivist topluluğu üyeleriyle akrabalıkları nedeniyle gözaltına alınan tüm mahkumları derhal ve koşulsuz olarak serbest bırakmalıdır; bunlar arasında şunlar da bulunmaktadır:
(A) 2016 yılında Dışişleri Bakanlığı Uluslararası Ziyaretçiler Liderlik Programına katılan Ekper Asat, Sincan Uygur Özerk Bölgesi’ne döndükten sonra hapsedilmiş ve şu anda “etnik nefret ve etnik ayrımcılığı kışkırtma” suçlamasıyla 15 yıl hapis cezasını çekmektedir;
(B) Emekli tıp doktoru ve Uygur olan Dr. Gulshan Abbas, 11 Eylül 2018’de Sincan Uygur Özerk Bölgesi’nde haksız yere gözaltına alınmış ve kız kardeşinin Uygur insan hakları konularındaki savunuculuğu nedeniyle haksız yere 20 yıl hapis cezasına çarptırılmıştır; ve
(C) 12 Aralık 2022’de kış tatili sırasında öğrenimine ara vermişken Sincan Uygur Özerk Bölgesi’ne döndükten sonra haksız yere gözaltına alınan üniversite öğrencisi ve Uygur Kamile Wayit;
(8) Çin Halk Cumhuriyeti Hükümeti, Uluslararası Kızılhaç ve Kızılay Dernekleri Federasyonu da dahil olmak üzere uluslararası insani yardım kuruluşlarının Sincan Uygur Özerk Bölgesi’ndeki “siyasi yeniden eğitim” merkezlerine erişimini kolaylaştırmalı ve mahkumların kötü muameleye maruz kalmadığından ve gerekli tıbbi bakımı aldığından emin olmalıdır; ve
(9) Dışişleri Bakanlığı, Sincan Uygur Özerk Bölgesi’ndeki Uygurların ve diğer azınlık gruplarının insan hakları, dini özgürlükleri ve uluslararası baskı konularında uluslararası topluma engelsiz bilgi yayılımını kolaylaştırmaya devam etmelidir.
MADDE 4. ABD’NİN UYGUR KONULARINDA KOORDİNASYONUNU GÜÇLENDİRMESİ.
(a) Genel Olarak.—Dışişleri Bakanı, uygun olduğu şekilde, şunları yapacaktır:
(1) Sincan Uygur Özerk Bölgesi’ndeki Uygurları ve diğer etnik ve dini azınlık gruplarının üyelerini desteklemek için politikalar, programlar ve projeler önceliklendirecektir;
(2) Uygurların ve diğer azınlık gruplarının kendine özgü etnik, dini, kültürel ve dilsel kimliklerini koruma ve Sincan Uygur Özerk Bölgesi’nde insan haklarının daha iyi korunmasını sağlama politikasını güçlü bir şekilde destekleyecektir;
(3) Dışişleri Bakanlığı’na Uygur dini, kültürel ve siyasi liderleriyle yakın temas kurma talimatı verecek, Sincan Uygur Özerk Bölgesi’ne ve Orta Asya, Türkiye, Arnavutluk, Almanya ve Avrupa’nın diğer bölgelerindeki Uygur nüfuslarına düzenli seyahatler düzenlemeyi hedefleyecektir;
(4) İnsan haklarını kullandıkları veya sürgündeki Uygurların akrabaları oldukları için tutuklu bulunan Sincan Uygur Özerk Bölgesi’ndeki siyasi mahkumların serbest bırakılması için koordinasyon çalışmalarına öncülük edecektir;
(5) Sincan Uygur Özerk Bölgesi ve Uygurlarla ilgili politikalar konusunda Amerika Birleşik Devletleri Kongresi ile istişarede bulunacaktır;
(6) Uygur hakları savunucularına yardım sağlamak için ilgili Federal kurumlarla koordinasyon sağlamak;
(7) Uygurlar ve Sincan Uygur Özerk Bölgesi’ndeki diğer etnik ve dini azınlık grupları için insan haklarına ve dini özgürlüğe daha fazla saygı gösterilmesini teşvik eden bir politika izlemek amacıyla, özellikle Avrupa, Orta Asya ve İslam İşbirliği Teşkilatı üyesi diğer ülkelerin dışişleri bakanlıklarıyla temas kurmak için çaba göstermek;
(8) Uygur haklarını ele almak için İslam İşbirliği Teşkilatı ve Amerika Birleşik Devletleri Stratejik Diyaloğunu kullanmak, ortak girişimler geliştirmek ve uygulamak için İslam İşbirliği Teşkilatı üye devletleriyle birlikte çalışmak.
(9) Çin Halk Cumhuriyeti’nin insan hakları ihlallerinin daha fazla raporlanmasını sağlamak amacıyla, 111. Kongre’nin 111/202 sayılı 22 U.S.C. 6208 sayılı Kanunu uyarınca yetkilendirilmiş bağımsız medyayı desteklemek;
(10) Uygur Amerikalılara veya Amerika Birleşik Devletleri’nde sürgünde bulunan Uygurlara karşı uluslararası baskı eylemleri konusunda farkındalığı artırmak için uluslararası ortaklarla çalışmak;
(11) Uygur Amerikalılara ve Amerika Birleşik Devletleri’nde sürgünde bulunan Uygurlara yönelik uluslararası baskıyı önlemek ve buna yanıt vermek için stratejiler geliştirmek ve uygulamak;
(12) Bireylerin uluslararası baskı olaylarını bildirmeleri için bir raporlama mekanizması oluşturmak; ve
(13) Amerika Birleşik Devletleri’nin, Amerika Birleşik Devletleri’ndeki Uygurlara karşı uluslararası baskıyı ele almak ve önlemek için aldığı önlemler ve daha fazla yasal veya politika önlemi önerileri hakkında, gerekirse gizli bir ek de dahil olmak üzere, Kongre’ye yıllık bir rapor sunmak.
(b) Destek.—Dışişleri Bakanı, Dışişleri Bakanlığı’nın bu bölümü uygulamak için yeterli kaynaklara, personele ve idari desteğe sahip olmasını sağlayacaktır.
(c) Sona Erme.—Bu bölüm, bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten 5 yıl sonra sona erecektir.
MADDE 5. İNSAN HAKLARI SAVUNUCULARININ İSLAM DÜNYASINDA UYGUR DURUMUNA İLİŞKİN KAMU DİPLOMASİSİ YÜRÜTMELERİ İÇİN FİNANSMAN.
ABD Dışişleri Bakanlığı Eğitim ve Kültür İşleri Bürosu’nun ABD Konuşmacı Programı için tahsis edilen tutarlardan, 2025, 2026 ve 2027 mali yılları için her yıl 250.000 ABD doları, Çin Halk Cumhuriyeti’nde zulüm gören Uygurlar ve Sincan Uygur Özerk Bölgesi’nden diğer etnik ve dini azınlık gruplarının üyeleri adına çalışan insan hakları savunucularını desteklemek için kullanılabilir. Bu savunucuların isimleri, Dışişleri Bakanlığı tarafından küresel Uygur topluluğu temsilcileriyle istişare edilerek verilebilir. Bu savunucular, özellikle İslam İşbirliği Teşkilatı ülkeleri ve diğer Müslüman çoğunluklu ülkelerin bulunduğu küresel kamu diplomasisi forumlarında, Uygurların ve Çin Halk Cumhuriyeti’nde zulüm gören diğer etnik ve dini azınlık gruplarının üyelerinin insan hakları ve dini özgürlükleri konularında konuşma yapacaklardır.
MADDE 6. EK FON YETKİLENDİRİLMEMİŞTİR.
Bu Kanunun gerekliliklerini yerine getirmek için ek fon yetkilendirilmemiştir. Bu gereklilikler, aksi takdirde yetkilendirilen tutarlar kullanılarak yerine getirilecektir.
MADDE 7. GÖZALTINA ALMA TESİSLERİNE VE HAPİSHANELERE ERİŞİM VE MAHKUMLARIN SERBEST BIRAKILMASI.
(a) Siyasi Yeniden Eğitim ve Gözaltı Tesisleri Stratejisi.—Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren en geç 180 gün içinde, Dışişleri Bakanı, diğer ilgili Federal bakanlık ve kurumların başkanlarıyla istişare ederek, Çin Halk Cumhuriyeti’ne baskı uygulamak için benzer görüşteki ortaklarla işbirliği stratejisi geliştirecektir:
(1) Sincan Uygur Özerk Bölgesi’ndeki Uygurları ve diğer etnik azınlık gruplarının üyelerini barındıran tüm gözaltı tesislerini ve “siyasi yeniden eğitim” kamplarını kapatmak;
(2) İnsan hakları durumunun kapsamlı bir değerlendirmesi için bağımsız medya, araştırmacılar, uluslararası kuruluşlar ve Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Yüksek Komiserliği Ofisi’nin Sincan Uygur Özerk Bölgesi’ndeki gözaltı tesislerine ve “siyasi yeniden eğitim” kamplarına engelsiz erişimine izin vermek; ve
(3) Sincan Uygur Özerk Bölgesi’ndeki Uygurların ve diğer dini ve etnik azınlık topluluklarının insan haklarını korumak ve farklı dini ve kültürel kimliklerini muhafaza etmek.
(b) Strateji ve Uygulama Raporu.—Bu Kanunun yürürlüğe girmesinden itibaren en geç 1 yıl içinde, Dışişleri Bakanı, gerekirse gizli bir ek de dahil olmak üzere, Temsilciler Meclisi Dış İlişkiler Komitesine ve Senato Dış İlişkiler Komitesine aşağıdakileri içeren bir rapor sunacaktır:
(1) (a) alt bölümüne göre geliştirilen strateji; ve
(2) (a) alt bölümünde açıklanan amaçlara uygun olarak bu stratejiyi uygulamak için atılan tüm adımlar.
MADDE 8. UYGUR DİLİ EĞİTİMİ GEREKLİLİĞİ.
(a) Uygur Dili Eğitimi ve Personel Temini.—Dışişleri Bakanı, aşağıdakileri sağlamak için gerekli adımları atacaktır:
(1) Uygun olduğu şekilde Dışişleri görevlilerine Uygur dili eğitimi sağlanması; ve
(2) Çin’deki her bir ABD diplomatik veya konsolosluk temsilciliğine en az 1 Uygurca konuşan Dışişleri Servisi üyesinin (bu terim, 1980 tarihli Dışişleri Servisi Yasası’nın 103. maddesinde (22 U.S.C. 3903) tanımlandığı gibi) atanmasını sağlamak için her türlü çaba gösterilir.
(b) Rapor.—Bu Yasanın yürürlüğe girmesinden en geç 1 yıl sonra ve daha sonra 2 yıl boyunca her yıl, Dışişleri Servisi Enstitüsü, (a) alt bölümünün uygulanması için atılan tüm adımları özetleyen bir raporu Temsilciler Meclisi Dış İlişkiler Komitesine ve Senato Dış İlişkiler Komitesine sunacaktır.
9. BİRLEŞMİŞ MİLLETLERDE UYGUR KONUSUNDA DİKKATE ALINMASI GEREKENLER.
Başkan, Amerika Birleşik Devletleri’nin Birleşmiş Milletler Daimi Temsilcisine, Amerika Birleşik Devletleri’nin sesini, oyunu ve etkisini kullanarak şunları yapmasını emretmelidir:
(1) Birleşmiş Milletler’in herhangi bir organında Sincan Uygur Özerk Bölgesi’nde uluslararası alanda tanınan insan haklarının ağır ihlalinin ele alınmasını engellemeye yönelik her türlü çabaya karşı çıkmak;
(2) Birleşmiş Milletler’in herhangi bir organı tarafından düzenlenen veya başka bir şekilde organize edilen sivil toplum forumlarında herhangi bir Uygur insan hakları savunucusunun katılımını engellemeye yönelik her türlü çabaya karşı çıkmak; ve
(3) Sincan Uygur Özerk Bölgesi’ndeki insan hakları ihlallerini ve suistimallerini izlemek ve Mülteciler Yüksek Komiseri, İnsan Hakları Yüksek Komiseri, İnsan Hakları Komisyonu, Genel Kurul ve diğer Birleşmiş Milletler organlarına raporlar sunmak amacıyla Sincan Uygur Özerk Bölgesi için özel bir raportör veya çalışma grubu atanmasını desteklemek.
Temsilciler Meclisi’nden 2 Eylül 2025 tarihinde geçmiştir.
Onaylayan: Kevin F. McCumber,
Katip.
