Doğu Türkistan Haber ve Araştırma Merkezi Doğu Türkistan Haber ve Araştırma Merkezi
Türkiye-Çin arasındaki ilişkilerin gelişmesi hem Türkiye hem de Çin için birçok bakımdan önemlidir.
Öncelikle Çin, yeni dünyanın en hızlı büyüyen ekonomisi olarak iddialarını sürdürmek için, Türkiye gibi bir işbirliği imkânını mutlaka değerlendirmek isteyecektir. Türkiye, Ortadoğu bölgesinin en hızlı gelişen ülkesi olmakla kalmayıp, bölgesel bir güç olma sürecinde önemli adımlar atmış bir ülke olarak, Çin’in bölgede vazgeçemeyeceği bir yere sahiptir.
Türkiye açısından Çin ise küreselleşme süreciyle birlikte dünya sisteminin çoğullaştığı bir aşamada, çok kutuplu denge arayışlarıiçin önemli bir ağırlığa sahiptir. Çin sermayesinin Türkiye’ye yöneltilmesi, yeni teknolojilerin Çin üzerinden transfer edilmesi, birçok küçük ve orta ölçekli endüstri için yeni fırsatlar sağlamak yanında, başta enerji olmak üzere birçok altyapı alanında da Çin’i avantajlı bir yatırım ortağı haline getirmektedir.
Türkiye’nin mesajı
Sayın Başbakan’ın Çin ziyareti, bütün bu önemli meselelerle birlikte, bir başka açıdan da Türkiye adına yeni mesajlar veren, Türk dünyasına, kendi kültür coğrafyamıza nasıl yaklaştığımızı gösteren bir anlam taşımaktadır.
Başbakan Erdoğan’ın söz konusu ziyarete Türkistan’ın doğusundan başlaması hem Çin’e hem Türk dünyasına hem de bütün dünyaya bizim tarihsel kültürel varlığımız ve duyarlılıklarımız konusunda vazgeçilmezlerimizin olduğunu açıkça gösteren işaretler taşımaktadır. Bu ziyaretin Çin’e yönelik anlamı, bizim yeni işbirliği projelerinde duyduğumuz heyecanın, tarihsel ve kültürel ortaklıklarımızı ihmal ederek gerçekleşmeyeceğini vurgulamaktadır. Bu hassasiyetlerimiz, sadece tarihsel ve kültürel varlığımıza duyduğumuz bağlılıkla sınırlı kalmayarak temel insan hak ve özgürlükleri bakımından da Türkiye’nin dış politikasında vazgeçilmez bir ilke haline gelen tavrın bir uzantısı olarak değerlendirilmelidir.
Türk ve İslam dünyasına dönük mesaj ise akrabalarımızla ve inanç coğrafyamızla olan bağın aynı zamanda ekonomik işbirliği ve birlikte hareket etmenin destekleyicisi unsurlar olduğunu ortaya koymaktadır. Bu bakımdan, Türkiye’nin hiçbir zaman ekonomik ya da çıkar ilişkilerine dayanan yakınlıklardan dolayıkültürel ve manevi yakınlıklarını ihmal etmesi beklenmemelidir ve beklenemez.
Türkiye-Çin ilişkilerinin bir başka boyutu dünyayla ilgilidir. Çok kutuplu dünya inşa edilirken, bunu fark ederek sürece uygun stratejiler üreten Türk dış politikası, Çin’i bu stratejinin bir parçası olarak değerlendirmektedir. Batı sistemiyle yaklaşık 200 yıllık ilişkileri olan Türkiye’nin, AB macerası devam ederken çok boyutlu dış politika izlemesi, Batı’ya alternatif arayışının bir sonucu değil Batı’ya mahkûm olmayan bir Türkiye’nin tercihidir.
Tarihten geleceğe
1762’de başlayan Türkistan işgalinin, tarihsel şartları içerisinde Mançur yönetimine karşı başarılmış bir bağımsızlık savaşıyla sonuçlanması, Yakup Bey yönetiminde kurulmuş Kaşkariye Devleti’ne uzanan hatırası asla unutulmamıştır.
Bugün bu coğrafyada çok sayıda bağımsızlık mücadelesini yürüten kahramanların çocukları yaşamaktadır.1933 12 Kasım’ında kurulan Doğu Türkistan Müslüman Devleti’nin, Çarlık Rusyası-Çin işbirliğiyle yıkılmasından sonra, 1941’de tekrar başlayan mücadele ardından 1944’ün 12 Kasım’ında (tesadüfen değil) Doğu Türkistan Cumhuriyeti’nin kurulması ve bu devletin Stalin işbirliğiyle 1949’da işgal edilmesi, kimsenin unutacağı olaylar değildir.
Bugün Türkiye, tarihin muhasebesini yapmıyor ama o tarihin yarattığı Doğu Türkistan’ı unutmayarak, bu coğrafyada yaşayan Türkler’in varlığına saygı duyarak yeni bir dönemin kapısını açıyor.
